Doładowanie silników znane było w praktyce wcześniej,
nim zdołano je teoretycznie przeanalizować i w ogóle nazwać. Jeszcze
przed skonstruowaniem pierwszych samochodów stosowano w przemyśle
gazowe lub naftowe silniki stacjonarne, w których do napełnienia
cylindra powietrzem stosowano oddzielne sprężarki najczęściej o tłokowej
konstrukcji. Udoskonalenie obiegu czterosuwowego, opartego na zewnętrznym
zasysaniu i sprężaniu powietrza, pozwoliło całkowicie wyeliminować
te kłopotliwe dla konstruktorów i użytkowników dodatkowe urządzenia.
Rozwój konstrukcji spalinowych silników spowodował, że są one obecnie
powszechnie stosowane zarówno w transporcie samochodowym i kolejowym,
jak i w żegludze, budownictwie oraz w rolnictwie. Nie ma właściwie
dziedziny gospodarki, w której nie miałyby one zastosowania. Na tak
szerokie rozpowszechnienie silników spalinowych wpłynęło niewątpliwie
wiele czynników. Silniki spalinowe mają obecnie największą sprawność
ze wszystkich silników cieplnych. Ze względu na zwartą budowę i dużą
dowolność układu cylindrów zajmują mało miejsca i dają się łatwo
dostosować do różnych urządzeń. Ich zaletą jest to, że pokrywają
zapotrzebowanie mocy w bardzo szerokim zakresie.
Stały postęp techniczny w produkcji materiałów konstrukcyjnych,
paliw i olejów oraz w technologii budowy maszyn przyczynia się do
ciągłego doskonalenia silników spalinowych. Rozwój silników spalinowych
zmierza cały czas w kierunku zmniejszenia zużycia paliwa, podwyższenia
mocy uzyskiwanej z jednego litra objętości komory roboczej silnika,
przy jednoczesnym zmniejszaniu masy, zapewnieniu niezawodności pracy
w różnych warunkach eksploatacyjnych oraz zwiększaniu trwałości.
Istotną rzeczą jest również ograniczanie emisji toksycznych związków
chemicznych w spalinach, które stanowią poważne zagrożenie dla środowiska
naturalnego jak i dla zdrowia człowieka.
Po wielu latach ewolucji
konstrukcji silników okazało się, że jednym ze sposobów osiągnięcia
założonego celu jest zastosowanie w silnikach doładowania poprzez
wstępne sprężenie powietrza lub mieszanki paliwowo - powietrznej.
Pozwoliło to w tej samej objętości cylindra zmieścić znacznie większą
masę powietrza i spalić dzięki temu znacznie większą ilość paliwa,
uzyskując odpowiednio więcej energii. Efekt doładowania uzyskano
za pomocą dodatkowych urządzeń, których zadaniem jest zapewnienie
sprężenia powietrza do wartości zapewniających prawidłową pracę
silnika oraz osiąganie oczekiwanej mocy. Rozwiązania konstrukcyjne
urządzeń
doładowujących przeszły dużą ewolucję.
Głównego podziału urządzeń
sprężających powietrze lub mieszankę dokonuje się ze względu
na ich napęd. Wyłoniły się tutaj dwa zasadnicze systemy, pierwszy
to
napęd
mechaniczny pobierany z silnika, drugi to napęd gazowy pozyskiwany
z energii spalin opuszczających cylindry silnika. Urządzenia
wykorzystujące energię wydalanych spalin nazywamy turbosprężarkami.
Ten typ systemu
doładowania silnika spalinowego został wybrany ze względu na
rosnącą popularność stosowania w jednostkach napędowych zarówno w
pojazdach
ciężkich (maszyny budowlane, ciężarówki), jak i samochodach dostawczych
i osobowych. Każda z firm produkujących aktualnie samochody ma
w swojej ofercie przynajmniej jeden model z silnikiem wyposażonym
w
turbosprężarkę, natomiast w grupie pojazdów ciężarowych rzadkością
są samochody wyposażone w silniki wolnossące. Uzmysławia to jednocześnie
jak wielka jest skala problemów związanych z prawidłową eksploatacją
turbosprężarek jako integralnych urządzeń z silnikiem.

Turbosprężarka jest zbudowana z trzech głównych elementów, których
prawidłowa konstrukcja i wykonanie gwarantują zapewnienie założonego
stopnia doładowania oraz sprawności mechanicznej. Pierwszym elementem
jest obudowa środkowa, w której łożyskowany jest wałek łączący koło
turbiny z kołem kompresora. Drugi element stanowi turbina gazowa
(będąca tu rodzajem silnika), która napędza poprzez wałek koło kompresora.
I wreszcie trzecim elementem jest sprężarka (kompresor) typu odśrodkowego.
Dodatkowo w turbosprężarkach silników pracujących w szerokim zakresie
obrotów lub też w turbosprężarkach o małych momentach bezwładności
układów wirujących, dających efekt doładowania już przy niskich obrotach
silnika, występuje urządzenie regulujące maksymalne ciśnienie doładowania
(realizowane poprzez upust spalin typu by-pass lub zmienną geometrię
obudowy turbiny).
Obudowa środkowa połączona z obudową kompresora i turbiny stanowi
sztywną całość. Koło kompresora i koło turbiny zamocowane są na wspólnym
wałku, który podtrzymywany jest, w większości rozwiązań, hydrodynamicznymi
łożyskami poprzecznymi oraz łożyskiem wzdłużnym dwustronnego działania.
Trzeba tu dodać, że koło turbiny stanowi wraz z wałkiem nierozłączną
całość, natomiast koło kompresora osadzone jest na drugim końcu wałka
wraz z oprawą łożyska wzdłużnego i zablokowane za pomocą nakrętki.
Koło turbiny poprzez wałek przenosi napęd nadany przez gazy spalinowe
na koło kompresora.
Z powodu dużego ciśnienia oraz wysokiej temperatury (średnio 830oC
dla silnika ZS oraz 1080oC - ZI) spalin działających na koło turbiny
jego łopatki poddane są dużym obciążeniom. Naprężenia na końcach
łopatek sięgają 9 kg/mm2 i maleją w kierunku osi turbiny do wartości
2,1 kg/mm2. Gabaryty kół turbin i wałków są różne. Dąży się jednak
do ich ciągłego minimalizowania (typoszereg T15 firmy GARRETT lub
K03 i K04 firmy KKK), co powoduje zmniejszenie mas wirujących i ich
momentu bezwładności. Prędkości obrotowe wirników w zależności od
ich masy i wielkości wahają się w granicach 120 000 do 230 000 obr/min.
|